IN BEELD

De wetenschappers van Naturalis

‘WIJ BRENGEN AL HET LEVEN OP AARDE IN KAART’

Tekst en Beeld Mike Raanhuis

Hannco Bakker laat vol trots een te restaureren maanvis zien, een topstuk uit de collectie.

Naturalis Biodiversity Center in Leiden richt zich op de natuur in brede zin, maar is meer dan alleen een natuurhistorisch museum. Er werken zo’n 120 wetenschappers en analisten in het onderzoeksinstituut en het museum heeft unieke collecties opgeslagen in de twintig verdiepingen tellende depottoren. Bij uitzondering kreeg FNV magazine een kijkje achter de schermen van Naturalis, European Museum of the Year 2021.

‘Met onze collectie, kennis en data brengen wij al 200 jaar het leven op aarde in kaart’, vertelt Elza Duijm, Head of Naturalis Laboratories, enthousiast. ‘Dit is erg belangrijk, want biodiversiteit is essentieel voor onze toekomst. Klein of groot, springlevend of al miljoenen jaren dood. Alles in de natuur hangt samen en balans is van levensbelang voor het voortbestaan ervan. En dat is belangrijker dan ooit. We willen biodiversiteit behouden. We tonen in ons museum de rijkdom van de natuur en wij werken aan grote vraagstukken rondom klimaat, leefomgeving en voedselvoorziening.’

MIERENOOG

Elza laat de laboratoria van Naturalis zien waar (gast)onderzoekers en (buitenlandse) studenten biologische en geologische wetenschappelijke analyses doen. Moleculair analist Roland Butôt fotografeert bijvoorbeeld een vlindertje van slechts een paar millimeter groot. Hij neemt wel veertig ‘gestapelde foto’s’ van het diertje zodat het van boven tot onder haarscherp is en gedocumenteerd kan worden. Hij zegt: ‘Van dit soort technieken konden onderzoekers tien jaar geleden alleen maar dromen.’ Datzelfde geldt voor de micro-CT scanner waar microscopie-expert Bertie Joan van Heuven mee werkt. ‘Deze enorme machine is in staat om de binnenzijde van een mierenoog tot in het kleinste detail vast te leggen zodat dit bestudeerd kan worden. Of de maaginhoud van een spin. Het is uitzonderlijke apparatuur waar Naturalis zich mee onderscheidt in de wereld’, vertelt ze.

Elza vervolgt: ‘We ontwikkelen nieuwe technologieën waarmee we soorten sneller kunnen identificeren en monitoren. We zijn Europees koploper op het gebied van collectiedigitalisering. Weet je wat het is, we delen erg graag met elkaar, het enthousiasme onderling is heel groot en dat werkt zeer aanstekelijk. De liefde die wij hebben voor ons vak willen we ook graag overbrengen op de bezoekers van het museum.’

MAANVIS

Collega Hannco Bakker neemt de rondleiding over van Elza. Hij weet alles van de unieke Naturalis-collectie en laat zien wat er zoal wordt bewaard in de opslagruimtes van de depottoren. Ieder depot is tussen de 200 en 250 m2 groot en van voor tot achter gevuld. Hannco vertelt dat alles wat nieuw binnenkomt bij Naturalis eerst zo’n twee weken in de vriezer gaat om al het levende materiaal af te doden. Pas daarna mag het de collectie in. Ondertussen opent hij de deur van een depot dat bomvol staat met opgezette wilde katachtigen, giraffen, tientallen skeletten en talloze bijzondere diersoorten. Wat een indrukwekkende aanblik!

‘Deze dieren staan hier om gerestaureerd te worden en dat is soms best een uitdaging, zeker als ze al 150 tot 200 jaar oud zijn’, aldus Hannco. ‘Deze maanvis met een hoogte van 273 cm spoelde bijvoorbeeld in 1889 aan op Ameland en heeft een heel kwetsbare huid.’ De volgende depotdeur die openzwaait is er één van de acht die van onder tot boven vol liggen met alleen maar zorgvuldig gedocumenteerde planten, mossen en varens in dozen, handmatig aangebracht op zuurvrije inlegvellen. Geplaatst in dozen en uitvoerig gelabeld en genummerd. ‘Alles wat je hier ziet is handwerk, je kunt je dus wel voorstellen dat er heel veel tijd gaat zitten in het uitbouwen en behouden van al onze collecties.’

NOOIT UITGELEERD

Eigenlijk is alles wat in de depottoren van Naturalis ligt opgeslagen erg gevoelig. Hannco vervolgt: ‘Licht zorgt er bijvoorbeeld voor dat elk vleugeltje of haartje verkleurt of vergaat. Daarom is het altijd donker in de depots en is het zaak dat de collectie zo min mogelijk wordt verstoord, vooral 200 jaar oude insecten zijn extreem kwetsbaar. Maar alle soorten in onze depots moeten beschikbaar blijven voor de wetenschap, dus hier liggen ze zo veilig als het maar kan. In het krabbendepot, één van ‘s werelds grootste depots voor deze soorten, staan ongeveer 60.000 potten. Veelal zijn het authentieke exemplaren die destijds nog werden dichtgemaakt met onder meer varkensvet.’ Wat ik het mooie vind van mijn vak? Hannco glundert en antwoordt: ‘Het mystieke van het onderzoek naar diersoorten, van wat er in de wereld voorkomt, leeft en beweegt, dát vind ik uitermate fascinerend. Daar komt bij, het mooie van werken bij Naturalis is dat je nooit, maar dan ook nooit bent uitgeleerd.’

Weetjes en cijfers

Naturalis heeft ruim 800 medewerkers, waarvan 120 onderzoekers en 13 hoogleraren. De laboratoria beslaan drie verdiepingen en een oppervlakte van 2.400 m2. In de collectiedepots is nog eens 860 m2 aan labruimte, verdeeld over vijf verdiepingen, specifiek voor analyse van collectie-items. In totaal zijn er 500 onderzoeksapparaten beschikbaar, waaronder 300 microscopen. De Naturalis-collectie omvat in totaal ruim 42 miljoen objecten, Naturalis is hét leidende biodiversiteitscentrum van Europa en staat wereldwijd in de top 5.

Iedereen kan naar hartenlust online grasduinen in de database van Naturalis. Ook zo benieuwd? Ga dan naar bioportal.naturalis.nl.

‘DE MICRO-CT-SCANNER KAN DE BINNENZIJDE VAN EEN MIERENOOG NAUWKEURIG VASTLEGGEN’

Deel deze pagina